Anayasa Mahkemesi'nden Arsa ve Tarla Sahiplerini Etkileyecek Karar

Anayasa Mahkemesi (AYM), arsa ve tarla sahiplerini yakından ilgilendiren bir karara imza attı. Yüksek Mahkeme, paylı mülkiyette önalım hakkının kullanımında payın rayiç bedelinin hâkim tarafından belirlenmesini öngören düzenlemeyi Anayasa'ya aykırı bularak iptal etti. Bu kritik karar, Resmi Gazete'de yayımlandı ve dokuz aylık bir süre sonunda yürürlüğe girecek.

AYM'nin bu kararı, 13 ayrı asliye hukuk mahkemesi ve Cumhuriyet Halk Partisi'nin (CHP) başvurusu üzerine alındı. Başvurular, Türk Medeni Kanunu'nun 734. maddesinin 2025 yılında 7571 sayılı kanunla değiştirilen 2. fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürüyordu. Başvurularda, önalım hakkının alıcıya karşı dava açılarak kullanılmasının öngörüldüğü ve dava konusu payın rayiç bedelinin hâkim tarafından gecikmeksizin belirleneceği belirtiliyordu. Yasal düzenlemenin öncesinde ise önalım hakkı, satış bedelinin ve tapu masraflarının karşılanarak kullanılabiliyordu.

Anayasa Mahkemesi'nin incelemesi sonucunda bu düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine varıldı. Kararın gerekçesinde, Anayasa'nın 35. maddesinde yer alan mülkiyet ve miras haklarına vurgu yapıldı. Önalım hakkının satıcı, alıcı ve önalım hakkı sahibi olmak üzere üç tarafın menfaatini ilgilendiren bir hukuki ilişki doğurduğu ve mülkiyet hakkı kapsamında bulunduğu ifade edildi. Yüksek Mahkeme, önalım hakkına konu olan payın 'hâkim tarafından belirlenecek rayiç bedeliyle sınırlandırıldığı' yönündeki itirazları dikkate aldı.

Kararda, iptali istenen düzenlemenin tarafların serbest iradeleriyle kararlaştırdıkları satış bedelini esas almayarak, payın bedelinin rayiç değer üzerinden mahkemece belirlenmesini öngörmesi nedeniyle tarafların iradesini ortadan kaldırdığı belirtildi. Bu durumun, satış sözleşmesinde kararlaştırılan bedel yerine mahkemenin tespit edeceği bedelin ödenmesi sonucunu doğurduğu ifade edildi. Sonuç olarak, satıcı ve üçüncü kişi alıcının iradelerini ortadan kaldıran, üçüncü kişi alıcının haksız yere kazanç elde etmesine veya zarara uğramasına yol açan ve önalım hakkı sahibini hukuken belirsiz bir konuma sokan bu düzenlemeyle, hukuki ilişkinin taraflarının menfaatleri arasında adil bir denge kurulmadığı sonucuna varıldı.

Anayasa Mahkemesi açıklanan gerekçelerle, söz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline karar verdi. İptal kararı, dokuz ay sonra yürürlüğe girecek, bu süre zarfında gerekli düzenlemelerin yapılması bekleniyor.